Hamilelikte Yenmemesi Gerekenler: Güncel Liste
Hamilelikte yenmemesi gerekenler: çiğ et ve balık, pastörize olmayan süt ürünleri, küflü peynirler, cıvalı balıklar, alkol ve kafein sınırı. NHS listesiyle.
Editoryal taslak: henüz bir hekim tarafından incelenmedi.
Kaçınılması önerilenlerin listesi aslında kısa: çiğ ya da az pişmiş et ve balık, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri, küflü yumuşak peynirler, ciğer ve ciğerli ürünler, pate, cıva oranı yüksek balıklar ve alkol. NHS ayrıca kafeini günde 200 miligramla sınırlamayı öneriyor. Geri kalan çoğu şey, iyi yıkanmış ve iyi pişmiş olduğu sürece sorun değil.
Liste neden var: dört sebep
Yasak gibi görünen maddelerin arkasında dört ayrı gerekçe var ve hangisinin hangisi olduğunu bilmek listeyi ezberlemekten kolay:
- Listeria: Pastörize edilmemiş süt ürünleri, küflü yumuşak peynirler, pate ve soğuk hazır yiyecekler. Isıtmak bu riski azaltıyor.
- Toksoplazma: Az pişmiş et, kürlenmiş şarküteri ve yıkanmamış sebze. Toprakla temas eden her şey bu başlığa giriyor.
- Cıva: Uzun ömürlü büyük balıklar. Köpek balığı, kılıç balığı ve marlin listeden çıkarılıyor.
- A vitamini fazlalığı: Ciğer ve ciğerli ürünler.
Bir de bunlardan bağımsız olarak alkol ve kafein var: burada mesele bir mikrop değil, maddenin kendisi.
Peynir ve süt ürünleri
NHS’e göre sert peynirler, örneğin cheddar, parmesan ve pecorino, pastörize edilmemiş sütten yapılmış olsalar bile yenebiliyor. Pastörize sütten yapılmış lor, mozzarella, feta, krem peynir ve hellim de sorun değil.
Kaçınılması önerilenler:
- Brie, camembert ve keçi peyniri gibi küf ile olgunlaştırılmış yumuşak peynirler
- Roquefort, gorgonzola gibi yumuşak mavi küflü peynirler
- Pastörize edilmemiş süt ve ondan yapılan ürünler
Bunlar buharı çıkacak kadar pişirildiğinde yenebiliyor. Yani fırınlanmış bir peynirli yemek başka, soğuk tabakta duran aynı peynir başka.
Türkiye’de en çok sorulan soru beyaz peynir. Belirleyici olan peynirin adı değil, sütün pastörize olup olmadığı. Etiketinde pastörize yazan bir üründe sorun yok, çiğ sütten yapılmış açık peynirde ise var. Emin olamadığın bir peynir varsa sormak ya da pişirmek iki basit çözüm.
Et, ciğer ve şarküteri
- Et ve kümes hayvanını iyi pişir, pembe kısım ve akan pembe su kalmasın
- Ciğer ve ciğerli ürünleri, A vitamini fazlalığı nedeniyle listeden çıkar
- Her türlü pate, sebzeli olanlar dahil, listeden çıkar
- Salam, jambon, sucuk gibi kürlenmiş ürünlerde toksoplazma riski olabiliyor. NHS, bunları pişirmenin ya da önceden dondurmanın riski azalttığını belirtiyor
Bu maddelerin çoğu “yenmez” değil “pişerse yenir” kategorisinde. Bunu bilmek listeyi çok daha yaşanabilir hale getiriyor.
Balık ve deniz ürünleri
Balık gebelikte önerilen bir besin, ama iki sınır var:
| Ne | NHS ne diyor |
|---|---|
| Köpek balığı, kılıç balığı, marlin | Yenmemesi öneriliyor, cıva nedeniyle |
| Ton balığı | Haftada ikiden fazla ton balığı bifteği ya da dörtten fazla orta boy konserve önerilmiyor |
| Yağlı balık: somon, uskumru, sardalya | Haftada iki porsiyondan fazlası önerilmiyor |
| Çiğ kabuklu deniz ürünleri | Yenmemesi öneriliyor, pişmişi sorun değil |
| Suşi | Çiğ balık önceden dondurulmuşsa sorun değil |
Yumurta
Yumurtada belirleyici olan, üretimde bir güvence sisteminin olup olmadığı. NHS, İngiltere’de aslan damgalı yumurtaların çiğ ya da akışkan yenebileceğini, böyle bir güvence taşımayan yumurtaların ise akı ve sarısı katılaşana kadar pişirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Bu güvenceden emin olamadığın bir yerde pratik kural şu: yumurtayı tam pişir. Bu kural ev yapımı mayonez, çiğ yumurtalı tatlılar ve çiğ hamur için de geçerli.
Dışarıda yediğin bir tatlının içinde çiğ yumurta olup olmadığını sormak da aynı kuralın devamı. Cevabını bilmediğin bir şeyi doğrudan listeye almak zorunda değilsin, sormak yeterli.
Alkol ve kafein
Alkol için önerilen yaklaşım hiç içmemek, çünkü güvenli kabul edilen bir miktar tanımlanmış değil.
Kafeinde NHS’in önerdiği sınır günde 200 miligram. NHS’in verdiği örneklerle: bir fincan hazır kahve yaklaşık 100 miligram, bir fincan filtre kahve yaklaşık 140 miligram, bir fincan çay yaklaşık 75 miligram. Kola, enerji içecekleri ve çikolata da bu hesaba girer. NHS ayrıca bitki çayını günde dört fincanla sınırlı tutmayı öneriyor.
Dedikoduya rağmen sorun olmayanlar
- Sert peynirler, pastörize edilmemiş olsalar bile
- Pastörize sütten yapılmış feta, mozzarella, lor, hellim
- İyi pişmiş kabuklu deniz ürünleri
- Baharatlı yemekler
- Sınırın altında kalan kahve
- İyi pişmiş yumurta
- Yıkanmış çiğ sebze ve meyve
Listede olmayan bir şeyi kendi kendine yasaklamak, gebelikte gereğinden zor bir beslenme düzenine yol açıyor. ACOG’un hasta bilgilendirmeleri de gebelikte dengeli ve çeşitli beslenmenin kendisinin önemli olduğunu anlatıyor.
Mutfakta üç pratik kural
- Yıka. Meyve, sebze ve salatayı toprak kalmayacak şekilde yıka.
- Pişir. Et, balık ve yumurtada emin olamadığın her şeyi tam pişir.
- Ayır. Çiğ eti kestiğin tahtayı ve bıçağı salata için kullanma.
Dışarıda yerken de aynı üç soru işini görüyor: pastörize mi, tam pişmiş mi, yıkanmış mı.
Bir şey yedim, şimdi ne olacak
Listede olan bir şeyi fark etmeden yediysen, tek seferlik bir maruziyetin çoğu durumda sorun yaratmadığını bilmek rahatlatıcı olabilir. Panik yapmak yerine ne olduğunu not et.
Ama ateş, ishal, kusma, kas ağrısı gibi belirtiler varsa ya da kendini kötü hissediyorsan bekleme: kendi ebeni ya da doktorunu ara ve ne yediğini söyle. Bebeğin hareketlerinde bir değişiklik fark ettiysen bu da hemen aramanın nedeni.
Bir de şu: listeyi bir korku listesi gibi taşımak gerekmiyor. Maddelerin çoğu belirli bir mikrobu ya da fazla bir maddeyi hedefliyor, yani pişirme ve yıkama ile çözülüyor. Aklında o dört sebep varsa yeni bir yiyecekle karşılaştığında hangi kategoriye girdiğini kendin görürsün.
PreBaby’de ne işine yarıyor
PreBaby’nin alışveriş ve randevu soruları listeleri bu konuda basit bir iş görüyor: markete gitmeden önce hangi peynirin etiketine bakacağını yazarsın, aklına gelen bir soruyu unutmadan randevu listesine eklersin. Belirti ve su kaydı da beslenmeyle ilgili bir şikayetin ne zaman arttığını görmeni kolaylaştırır. PreBaby internet olmadan da çalışır.
Kaynaklar
- NHS, Foods to avoid in pregnancy: https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/foods-to-avoid/
- NHS, Pregnancy: https://www.nhs.uk/pregnancy/
- ACOG, Women’s health FAQs: https://www.acog.org/womens-health/faqs
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Seni endişelendiren her şey, bir sonraki randevuyu beklemeden kendi ebene ya da doktoruna danışmak için geçerli bir nedendir.
Sorular ve cevaplar
Hamilelikte hangi yiyeceklerden kaçınmak gerekir?
NHS'in listesi şunları sayıyor: çiğ ya da az pişmiş et ve kümes hayvanı; çiğ ya da az pişmiş balık ve çiğ kabuklu deniz ürünleri; pastörize edilmemiş süt ve ondan yapılan ürünler; küf ile olgunlaştırılmış yumuşak peynirler ve yumuşak mavi küflü peynirler, buharı çıkacak kadar pişirilmedikçe; ciğer ve ciğerli ürünler; her türlü pate; cıva oranı yüksek balıklar olan köpek balığı, kılıç balığı ve marlin; çiğ filizler; pastörize edilmemiş meyve suyu; yıkanmamış meyve, sebze ve salata. Alkol için önerilen yaklaşım hiç içmemek. Kafein için NHS günde 200 miligram sınırını öneriyor.
Hamilelikte peynir yenir mi?
Çoğu peynir yenir. NHS, cheddar, parmesan ve pecorino gibi sert peynirlerin pastörize edilmemiş sütten yapılmış olsa bile yenebileceğini belirtiyor. Pastörize sütten yapılmış lor, mozzarella, feta, krem peynir ve hellim de sorun değil. Kaçınılması önerilenler brie ve camembert gibi küf ile olgunlaştırılmış yumuşak peynirler ile roquefort ve gorgonzola gibi yumuşak mavi küflü peynirler; bunlar buharı çıkacak kadar pişirilirse yenebiliyor. Türkiye'de en çok sorulan beyaz peynirde belirleyici olan pastörizasyon: etiketinde pastörize yazan bir üründe sorun yok, çiğ sütten yapılmış açık peynirde ise risk var.
Hamilelikte günde ne kadar kafein alınabilir?
NHS, gebelikte kafeini günde 200 miligramla sınırlamayı öneriyor. Kaba bir fikir vermesi için NHS'in verdiği örnekler şöyle: bir fincan hazır kahve yaklaşık 100 miligram, bir fincan filtre kahve yaklaşık 140 miligram, bir fincan çay yaklaşık 75 miligram. Kola ve enerji içecekleri, bazı ağrı kesiciler ve çikolata da bu hesaba girer. Yani günde iki fincan filtre kahve sınırı aşıyor. Kafeinsiz seçeneklere geçmek ya da fincan sayısını azaltmak en pratik yol. NHS ayrıca bitki çaylarını da sınırlı tutmayı, günde dört fincandan fazla içmemeyi öneriyor.
Hamilelikte alkol içilebilir mi?
Önerilen yaklaşım hiç içmemek. NHS, gebelikte ya da gebe kalmaya çalışırken alkol almamanın en güvenli yol olduğunu söylüyor, çünkü güvenli kabul edilen bir miktar tanımlanmış değil. Gebe olduğunu bilmeden alkol aldıysan bunu kendi ebene ya da doktoruna söylemen yeterli; kendini suçlamanın kimseye faydası yok, söylemenin ise var, çünkü takibin buna göre planlanabilir. Sosyal ortamlarda elinde alkolsüz bir bardak tutmak, gelen soru sayısını azaltan basit bir çözüm olarak iş görüyor. Emin olmadığın içeceklerin içeriğini sormak da aynı işi görüyor. Aynı ortamda aynı soruyu alan tek kişi olmadığını bilmek de yardımcı oluyor.
Kaynaklar
Bu içerik genel bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Tanı koymaz, tedavi etmez ve kendi doktorunun ya da ebenin yerine geçmez. Seni endişelendiren her şey onlara danışmak için bir sebeptir.